door mr. A.F.J.M. Mulders
 

Inleiding

In het Vaticaan is de Italiaanse priester Gabriele Amort werkzaam. Deze priester Amort (83 jaar) is de officiële duivelsuitdrijver van het Bisdom Rome en oprichter en erevoorzitter van de Internationale Vereniging van Exorcisten. Volgens hem zit de satan achter de financiële crisis en de recessie in de wereld. Satan fluistert de beslissers op de financiële markten verkeerde adviezen in, enkel en alleen om tweedracht en verwarring te zaaien. Verwijdering en ruzie tussen mensen die door de financiële crisis ontstaan, zijn “precies wat satan wil”.

Nu is het bestaan van de satan moeilijk te bewijzen en al helemaal moeilijk te achterhalen is, om te weten wat hij wil. Dus we laten deze kennis maar over aan pater Amort en even voor wat het is.

Waar we niet omheen kunnen is dat er sprake is van een economische situatie die aandacht vraagt voor de ondernemers en hun bedrijven.

Zonder te willen doemdenken is het niet uitgesloten dat de economie in een crisis terecht komt die meerjarige gevolgen zal hebben voor het bedrijven, ondernemers en consumenten. Dat alles gaat in een duizelingwekkend tempo en het einde lijkt nog lang niet in zicht.

De geruchten dat banken nog meer moeten afschrijven dan zij tot op heden te kennen hebben gegeven, waaronder ook Nederlandse banken, kunnen her en der worden beluisterd. Ik heb zelfs gehoord dat de Nederlandse Bank nog altijd toestaat dat voor tientallen miljarden ingewikkelde supreme hypotheek-producten voor 100% gewaardeerd kunnen blijven, dus voor 100% op de balans van de bank voorkomen, en dit enkel en alleen met de motivering dat in die hypotheekproducten geen handel is. Maar zelfs als die geruchten onjuist blijken te zijn, dan zijn de economische perspectieven niet best. Dit soort geruchten vloeien immers voort uit een wantrouwen dat aanvankelijk tussen banken bestond, maar kennelijk nu ook op bredere schaal begint post te vatten.

Dat wantrouwen blijft gevoed worden bij ieder slecht nieuws en bij iedere keer dat de verwachtingen naar beneden worden bijgesteld.

Wat er in ieder geval gebeurt is, en dat is het verschil met de recessies die eerder werden ondergaan, dat de consument het vertrouwen in de overheid, financiële instellingen en pensioenfondsen en ook het verzekeringswezen, heeft verloren of gaat verliezen. De verzorgingsstaat, die na Wereldoorlog II, werd ingericht, waarbij burgers van wieg tot graf werden zeker gesteld dat hun bezittingen bij de banken in goede handen waren, hun pensioenen bij de pensioenfondsen zeker waren en, in geval van calamiteiten, de verzekeraar zou uitbetalen, is geen zeker bestaansrecht meer beschoren. Dat is een wereldwijde traumatische ervaring die zal leiden tot een veranderd consumentengedrag. Het zal nooit meer worden zoals het is geweest. Over heel de wereld zingt het woord “CHANGE”.

Verandering lijkt eraan te komen, al dan niet veroorzaakt door de kredietcrisis. Er is in aantal een toenemende groep visionairs die de huidige crisis niet los ziet van omgevingselementen die tegelijkertijd staan. Ik noem dan bijvoorbeeld op de energieproblematiek, het waterprobleem, de dreigende voedseltekorten en overbevolking. Al deze problemen lijken niet meer op te lossen zonder een nieuwe wereldwijde economische orde. Een nieuw samenwerkingsverband, waarbij de nationale grenzen vervagen en sectoraal gewerkt zal worden.

Kredietcrisis: wat zijn de juridische gevolgen?

We krijgen op dit moment veel vragen die betrekking hebben op de gevolgen van de huidige situatie op de kredietmarkt. Het gaat dan vooral om contractuele kwesties en om de relatie met de bank.

Wat gebeurt er bijvoorbeeld als Uw bank zich heeft verplicht een krediet te verstrekken en wegens wijziging van de huidige financiële omstandigheden weigert uit te betalen? Of bijvoorbeeld, kunnen onderhandelingen worden gestaakt of kan men onder een overeenkomst uit op grond van de kredietcrisis?
Enkele praktijkvoorbeelden:
A.   overnames van ondernemingen; weigering om de overeenkomst na te komen;
B. financiering door banken: weigering tot uitbetaling door bank ondanks getekende kredietovereenkomst;
C.  makelaardij en projectontwikkeling: het niet nakomen van verplichtingen om onroerende zaken aan te kopen of te leveren.

Enkele juridische zaken op een rijtje

  
De vraag is allereerst of U een contract heeft dat een clausule bevat die recht geeft op beëindiging of aanpassing op grond van onvoorziene omstandigheden. Als dat het geval is zou U of de ander wellicht de mogelijkheid hebben om onder het contract uit te komen. In sommige gevallen zijn van tevoren bepaalde omstandigheden genoemd, zoals bijvoorbeeld bij particulieren kopers van onroerend goed waarvoor vaak een financieringsvoorbehoud wordt opgenomen.
    
Is er sprake van onvoorziene omstandigheden?
       
Doen er zich dergelijke onvoorziene omstandigheden voor (vgl. artikel 6:258 BW), dan kan een contract soms op verzoek van één van de partijen door de rechter beëindigd of gewijzigd worden. De wijziging kan betrekking hebben op de prijs of de voorwaarde van de overeenkomst.
 
Eventueel is een wijziging of beëindiging van een overeenkomst op grond van dwaling mogelijk. Er moet dan sprake zijn van een situatie waarin één van de contractspartijen een verkeerde voorstelling van zaken heeft gehad omtrent de feiten en omstandigheden ten tijde van het sluiten van een overeenkomst. Dat doet zich voor als de financieringsmogelijkheden of financiële situatie van de ander door de kredietcrisis zo zijn gewijzigd dat U bij die wetenschap de overeenkomst niet zou hebben gesloten. Dan zou -onder bepaalde omstandigheden- het contract gewijzigd of beëindigd kunnen worden op grond van dwaling.

Wanneer zijn onderhandelingen af te breken zonder schadevergoeding?
       
Als een onderhandeling in een vergevorderd stadium is, dan bestaat de mogelijkheid dat degene die de onderhandelingen afbreekt, aansprakelijk is voor de kosten en eventueel gederfde winst. De ander heeft slechts recht op schadevergoeding als er gerechtvaardigd vertrouwen is gewekt dat er een overeenkomst tot stand zou komen.

Let er trouwens op dat Letters of Intent ook bindende overeenkomst zijn. Volgens de geldende jurisprudentie geldt dat een onvoorziene externe economische omstandigheid, zoals de kredietcrisis, met zich mee zou kunnen brengen, dat U de onderhandelingen -zelfs in een laat stadium- mag afbreken zonder dat schadevergoeding verschuldigd is. Uiteraard hangt dat telkens af van de feiten en omstandigheden van het geval. Wij kunnen dat voor U beoordelen.
    
Banken hebben tegenover hun cliënten een algemene zorgplicht op grond van artikel 2 van de Algemene Bankvoorwaarden. Banken dienen te allen tijde naar beste vermogen met de belangen van de cliënten rekening te houden. Aan de hand van de omstandigheden (professionele partij/consument, terzake (on)deskundig, en risicovol of minder risicovol product) wordt dit nader ingevuld.
       
Kortom, er zijn argumenten waarop U (of de ander) onder omstandigheden een beroep kan doen in het kader van het verbreken van de onderhandelingen, wijzigen van overeenkomsten of zelfs beëindiging. Ons kantoor kan voor U een “legal scan” doen om Uw positie en contracten te beoordelen en in te schatten wat Uw rechten zijn in het geval de ander een overeenkomst wenst op te zeggen of als U door de crisis zelf van bepaalde verplichtingen afmoet.

Het kan dan gaan om zaken als, en ik noem maar een aantal andere mogelijkheden:
-   arbeidscontracten, reorganisaties en ontslag binnen Uw onderneming;
-   financieringen en overnames van ondernemingen;
-   onroerend goed kwesties;
-   aansprakelijkheid van banken;   overeenkomsten, creatieve industrie, mediabedrijven, internetbedrijven, reclame, mode, sofware, sport en reisovereenkomsten;
-   of andere juridische vragen in verband met de gevolgen van de kredietcrisis.

Duidelijk is in ieder geval dat deze periode van grote onzekerheid leidt tot allerlei vraagpunten op juridisch gebied, waarbij het klankborden en een voorafgaand advies zeer bruikbaar kan zijn.

Preventie en aanpak

Belangrijk is de preventie:
- verzekeren;
- overleg met stakeholders en transparantie;
- goede crisiscommunicatie (bijv. ASML 15/1);
- financiering;
- flexibele arbeidsmarkt.

De kansen

Er komt van alles op ons af. Bereid U goed voor en weet wat er gebeurt. Alleen dan kunt U sturen. Voor financieel gezonde bedrijven liggen er kansen door het voeren van een anti-cyclisch investeringsbeleid, onder meer kansen door het binnen handbereik hebben van goedgeprijsde overnames.

Gezonde bedrijven kunnen ook investeren in Research & Development, dat in tegenstelling tot de zwakkere collega’s.

Door het krapper worden van de geldmarkt, wordt een extra beroep gedaan op het innovatieve vermogen en het anders strategisch denken. Financieel zwakke bedrijven kunnen de samenwerking zoeken en aan elkaar complementair zijn.

Tot slot

Het woord crisis heeft in het Chinees twee betekenissen zoals gezegd; een gevaarlijke kans of een kansrijk gevaar. De ondernemers die de eerste betekenis onderschrijven, zullen defensief en vanuit het eigen belang reageren. Degene die het als een kans zien, zullen lering trekking uit de crisis en op lange termijn het meest succesvol zijn. Bij dat laatste willen de advocaten van ons kantoor U behulpzaam zijn.